داستان ناگفته توسعه Quicktime VR در اپل؛ پلتفرمی که پدر واقعیت مجازی امروزی به حساب می آید

چند دهه پیش از اینکه شرکت هایی نظیر گوگل یا آکیلس شروع به «رویا پردازی» در خصوص واقعیت مجازی کنند، اپل نرم افزاری مخصوص این کار توسعه داد و آن را به بازار فرستاد. اهالی کوپرتینو نامش را «واقعیت مجازی QuickTime» یا «QuickTime VR» گذاشته بودند.

تلاش اپل در توسعه QuickTime VR، یکی از عجیب ترین داستان ها را در میان محصولات این شرکت دارد. زمانی توسعه اش آغاز شد که استیو جابز، سرگرم NeXT گشته و سکان هدایت، به دست «جان اسکالی» سپرده شده بود. این پروژه، چند دهه از جامعه تکنولوژیک آن زمان جلوتر بود اما در نهایت بازخورد مناسبی دریافت نکرد و پس از مدتی، با بازگشت جابز به طور کلی حذف شد.

جان اسکالی، شخصی که از سال ۱۹۸۳ تا ۱۹۹۳ مدیر ارشد اجرایی اپل بود، در مصاحبه اخیر خود با بیزنس اینسایدر می گوید:‌ «زمانی که QuickTime VR به بازار عرضه شد، از پخش ویدیو پشتیبانی نمی کرد. تنها تصاویر در آن قابل مشاهده بودند و با اتصال چند تصویر به هم، یک تصویر کلی ۳۶۰ درجه به دست می آمد. در آن زمان، همین دستاورد هم کاملاً حیرت انگیز به حساب می آمد.»

در نتیجه QuickTime VR قادر نبود به پخش ویدیوهای ۳۶۰ درجه ای که امروز به راحتی در یوتوب یافت می شوند، بپردازد اما در هر حال باز هم در زمان خود، یک محصول کاملاً نو به حساب می آمد. از طرفی، اپل می تواند با درس گرفتن از مشکلاتی که در خصوص آن پروژه پیش آمد، مدیریت بهتری بر مدیریت توسعه ی واقعیت مجازی خود داشته باشد. اما بیایید در ادامه بپردازیم به داستان پشت پرده ی یک محصول فراموش شده؛ نوعی از واقعیت مجازی که در آن زمان کمتر شناخته شده بود.

فراتر از زمان خود

QuickTime VR طراحی شده بود تا بسیاری از قابلیت هایی که اکنون می توان در ویدیوهای ۳۶۰ درجه گوگل و فیسبوک دید را به ارمغان آورده و کاربر را در محیط های مجازی مختلفی غرق کند، البته به واسطه نمایش دادن تصاویر سراسرنما.

سال ها پیش، این دستاورد جادویی به نظر می رسید. کاربران می توانستند با تغییر دادن جای ماوس، فضایی که در حال مشاهده اش هستند را جا به جا کنند. حالا، هزاران ویدیوی ۳۶۰ درجه در یوتوب وجود دارد که به شما اجازه می دهند دقیقاً با ماوس کامپیوتر خود همین کار را انجام دهید.

نکته اینجا بود که در سال های ابتدایی دهه ۹۰ میلادی، زمانی که QuickTimeVR در «گروه رابط انسانی» اپل توسعه یافت، دوربین های فیلم برداری از نوع دیجیتالی، در نقطه کنونی خود نبودند. پلتفرم نمایش ویدیوهای ۳۶۰ درجه گوگل هم وجود نداشت.

ایده این بود که چندین تصویر توسط یک دوربین ثابت ثبت شود. سپس همه تصاویر به هم متصل گشته و یک سراسرنمای ۳۶۰ درجه از نوع QuickTime به وجود آید. در اصل خبری از هدست واقعیت مجازی نبود؛ QuickTimeVR یک فرمت نمایش تصویر به حساب می آمد که از سوی اپل توسعه یافته و به کامپیوترها اجازه می داد تا تصاویر پانوراما را به شکل ۳۶۰ درجه نمایش دهند.

«دن اُسالیوان» (Dan O'Sullivan) یکی از مهندسین ارشد توسعه دهنده ی QuickTime VR در اپل می گوید: «عکاسی پانورامایی که انجام دادم را می توان نوعی تقلب به حساب آورد. اینطور بود که میلیون ها تصویر می گرفتم و سپس با آنها بازی کرده و بهترین هایشان را انتخاب می کردیم. همه اش را با یک دوربین انجام داده بودم. دوربین هایی که حالا مورد استفاده قرار می دهیم در آن زمان بیش از اندازه گران بودند.»

اما حتی زمانی که تصاویر ثبت می شدند، باز هم به قدرتی بالا در امر پردازش کامپیوتری نیاز بود تا همه تصاویر را به قالبی سراسرنما از نوع ۳۶۰ درجه بدل سازد. این قدرت پردازشی البته امروز در بیشتر موبایل های هوشمند یافت می شود.

اُسالیوان ادامه می دهد: «بیش از اندازه طاقت فرسا و سنگین بود و کار بسیاری می برد.» وی همچنین اشاره می کند که اپل حتی برای این کار مجبور شد یک ابرکامپیوتر Cray خریداری کند تا توسط آن، توان پردازشی لازم را به دست آورد. در ادامه می توانید بخش اول از کنفرانس توسعه دهندگان اپل ملقب به WWDC را در سال ۱۹۹۵ مشاهده کنید که QuickTime VR در آن معرفی شده و ویژگی هایش به نمایش کشیده می شود.

سال ها توسعه

QuickTime VR اگرچه در سال ۱۹۹۵ به عنوان یک محصول مستقل معرفی شد ولی بیش از سال ها زمان صرف توسعه اش در آزمایشگاه های اپل شده بود. پروژه مورد بحث در سال ۱۹۹۱ در آزمایشگاه گروه رابط انسانی شروع به کار کرد. پروژهشگران می خواستند تکنولوژی هایی جدید ابداع کنند و در ابتدای پروژه، بیشتر به دنبال ایجاد اشیای دیجیتالی به شکل سه بعدی بودند.

اُسالیوان می گوید: «من در ابتدا یک کارآموز بودم که از سوی مایک میلز، یکی از سرمایه گذاران QuickTime وارد پروژه شده بودم و در ذهن خود می دانستم که می خواهم چه کاری انجام دهم.»

آزمایش های اولیه کاملاً موفقیت آمیز بودند. همین مسئله موجب شد تا اپل سرمایه های بیشتری به آن تزریق کند. یکی از همین سرمایه گذاری ها، خرید یک ابرکامپیوتر Cray بود. وی ادامه می دهد: «یادم می آید زمانی که سالی راید (یکی از اعضای وقت هیئت مدیره اپل) از قدرت پردازشی این کامپیوتر حیرت زده شده بود. این رویداد ها، آغاز یک پروژه بزرگ بود.»

در نهایت تیم توسعه Quicktime VR، از جمله «اریک کوئن» (Eric Chen) که بعداً در سال ۱۹۹۵ همین پلتفرم را عرضه کرد، شروع نمود به یافتن راهی جدید برای متصل کردن تصاویر به همدیگر و سپس از آن برای تصویربرداری سراسرنما استفاده کرد. یکی از اولین تصاویر کلی و قابل چرخاندنی که ثبت شد، از پل Golden Gate در شهر سان فرانسیسکو بود. شهردار سان فرانسیسکو به این گروه اجازه داد تا بالای بخش فوقانی پل رفته و تصویر برداری کنند. این تصور همچنان از طریق وب سایت شخصی اُسالیوان قابل مشاهده است و به عنوان یک دمو، در CD نسخه های ابتدایی QuickTime قرار داده شد.

پس از اینکه تیم توسعه Quicktime VR یک دمو را در کنفرانس MacWorld (یکی از مهم ترین رویدادهای آن زمان) به نمایش کشید، علاقه عمومی به پروژه باعث شد تا تیم به سراغ تصویر برداری ۳۶۰ درجه از مکان های دیگر نظیر روسیه و پاریس برود.

اُسالیوان می گوید: «زمانی که روی صحنه ی Macworld، دموی آن را به نمایش کشیدم، اپل شخصی را می شناخت که رابطه ای خوب با گالری ملی داشت. از آن طرف گالری ملی شخصی مهم را در روسیه می شناخت و به همین ترتیب، ما به روسیه رفتیم تا در آنجا نیز تصویر برداری هایی داشته باشیم.»

اولین توجه همه جانبه به QuickTime VR، زمانی رخ داد که شبکه تلویزیونی NBC تصمیم گرفت در سال ۱۹۹۵ توسط این تکنولوژی، بخش های مختلف یک مکان مسکونی که در آن قتلی صورت گرفته بود و یک پرونده قضایی در موردش جریان داشت را به بینندگان خود نشان دهد.

NBC اقدام به ثبت ۲۶ تصویر مختلف از این مکان کرد و سپس توسط QuickTimeVR آنها را به هم متصل نمود تا تصویری ۳۶۰ درجه به دست آورد. سپس مجری برنامه به نام «جک فورد»، تصویر کلی را در برابر بینندگان شبکه NBC قرار داد تا بتوانند مکان مورد اشاره را ببینند.

در این پروژه، اپل به شکل کاملاً نزدیک با شبکه مورد اشاره همکاری کرد و حتی پیش از رونمایی رسمی از این نرم افزار، نسخه ای از آن را در اختیار NBC قرار داد.

«دیوید بوئرمن»، یکی از تهیه کنندگان اجرایی NBC می گوید: «می دانستم که قضیه پیدا شدن جسدها، رد خون و موارد دیگر مرتبط با این پرونده جنایی، بحث برانگیز خواهد شد و به سراغ یکی از دوستانم در اپل که پیشتر زمزمه ی QuickTimeVR را توسط او شنیده بودم،‌ رفتم.»

وی ادامه می دهد: «خبرنگار ما، جک فورد، قادر بود دقیقاً مکان هایی که در موردشان صحبت می کرد را به دوربین نشان داده و حتی کمی در آنها زوم کند. ابزاری که در اختیار ما قرار گرفته بود بیش از اندازه به کار می آمد.»

سخت می توان به تلاش های اپل برای توسعه پلتفرمی از تصاویر سراسرنما اشاره داشت و ربطی میان آنها با تکنولوژی های کنونی مانند ویدیوهای ۳۶۰ درجه فیسبوک و گوگل ندید. حتی ویژگی Street View در گوگل مپس هم ارتباط و شباهت بسیاری به QuickTimeVR دارد.

آنچه امروز تحت عنوان واقعیت مجازی در اختیار کاربران قرار می گیرد، هنوز یک محیط کاملاً تعاملی نیست و بیشتر شبیه به نمونه ای جهش یافته از تصاویر پانارومایی است که اپل سال ها پیش آنها را توسعه داد.

اُسالیوان خبر می دهد: «واقعیت مجازی با استفاده از هدست ها در آن زمان هم وجود داشت. اما بیش از اندازه ضعیف بود. به طور کلی استفاده از عبارت واقعیت مجازی برای آن کمی بحث برانگیز و مغرورانه به نظر می رسید.»

نکته قابل توجه اینجاست که نوع پیکربندی تصاویر همه جانبه هنوز هم با سال های ابتدایی دهه ۹۰ تغییر خاصی نداشته و این روزها، تنها سرهم کردن آنها به لطف افزایش قدرت پردازشی آسان تر شده است.

آقای اُسالیوان در ادامه می گوید: «Quicktime VR هم تجربه ضعیفی ارائه می کرد. اما می دانید، حالا جالب است که هنوز هم دو نوع واقعیت مجازی وجود دارد. نمونه ای که صرفا تصاویر و ویدیوهای ۳۶۰ درجه ثبت می شود و نمونه ای دیگر که کمی تعاملی تر طراحی می شود.»

زمانی که استیو جابز به اپل بازگشت، تمرکز به طور کلی از QuickTime VR برداشته شد. اپل برای آخرین بار در سال ۱۹۹۷ بیانیه ای خبری در خصوص این محصول نرم افزاری ارائه داد. هر چند که برای نمایش دادن نمای ۳۶۰ درجه از محصولات خود، تا اواخر سال ۲۰۰۶ از آن استفاده می کرد. «بوئرمن» در همین رابطه می گوید: «QuickTime VR یکی از آن مواردی است که در دوره زمانی جان اسکالی در اپل شکل گرفت، زمانی که جابز سرپرستی این شرکت را بر عهده نداشت و تصور می کنم که اپل امروز، به هیچ عنوان اهمیتی به پروژه های توسعه یافته در سال هایی که اسکالی مدیریت را بر عهده داشت، ندارد.»

کاربران حالا، چند دهه بعد از آن زمان، هنوز هم آنطور که باید و شاید آماده استفاده از واقعیت مجازی نیستند ولی عجیب هم به نظر نمی رسد که یکی از بزرگترین شرکت های تکنولوژی جهان، مدت ها پیش تلاش داشته تا آن را در قالبی متفاوت از آنچه امروز می شناسیم، در اختیار عموم قرار دهد.

جان اسکالی، مدیر عامل سابق اپل می گوید:‌«حتی امروز هم اپل هنوز برترین شرکت تکنولوژیک در زمینه فناوری های نو نیست. اما در زمینه تجربه کاربری، پیشتازی می کند. ما در آن زمان نیز در حال انجام آزمایشاتی در خصوص همین موارد بودیم؛ Quicktime و Quicktime VR مثال هایی عالی برای همین مسئله هستند.»